Pożyczka a wspólnota majątkowa – czy długi jednego małżonka obciążają drugiego

Pożyczka w małżeństwie budzi emocje, bo wspólnota majątkowa kojarzy się ze wspólną odpowiedzialnością. Prawo rozdziela jednak dwie sprawy: kto jest dłużnikiem oraz z jakich składników majątku wierzyciel może prowadzić egzekucję. Poniżej masz zasady, które najczęściej rozstrzygają spory.

Kto odpowiada za spłatę, gdy w związku małżeńskim podpisujesz umowę pożyczki?

Umowa pożyczki to czynność prawna uregulowana w art. 720 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Dłużnikiem jest osoba, która zawarła umowę pożyczki jako biorący pożyczkę.

Jeżeli podpisujesz umowy pożyczki samodzielnie, to Ty odpowiadasz za spłatę. Małżonek nie staje się współdłużnikiem tylko dlatego, że obowiązuje wspólność majątkowa.

Druga osoba ponosi odpowiedzialność dopiero wtedy, gdy:

• - jest współstroną umowy pożyczki, albo

• - przyjmuje odrębne zobowiązanie zabezpieczające spłatę (np. poręczenie).

Czy dług jednego małżonka może sięgnąć majątku wspólnego?

Odpowiedź zależy od podstawy zaciągnięcia zobowiązania, zgody małżonka oraz tego, czy pożyczka dotyczy zwykłych potrzeb rodziny. Reguły wynikają przede wszystkim z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (KRO), w szczególności z art. 30 § 1 oraz art. 41 § 1–3.

Dodatkowo, w czasie trwania wspólności ustawowej wierzyciel nie może żądać zaspokojenia z „udziału”, który przypadnie dłużnikowi po ustaniu wspólności (art. 42 KRO).

Kiedy potrzebujesz zgody drugiego małżonka przy czynnościach dotyczących majątku?

Co do zasady każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym (art. 36 § 2 KRO), a małżonkowie mają też obowiązek współdziałać i przekazywać sobie informacje o stanie majątku wspólnego (art. 36 § 1 KRO).

Jakie czynności wymagają zgody według KRO?

Zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania czynności prawnej prowadzącej do:

• - zbycia, obciążenia lub odpłatnego nabycia nieruchomości albo użytkowania wieczystego, a także oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków (art. 37 § 1 pkt 1 KRO)

• - zbycia, obciążenia lub odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal (art. 37 § 1 pkt 2 KRO)

• - zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa (art. 37 § 1 pkt 3 KRO)

• - darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych (art. 37 § 1 pkt 4 KRO)

Jeżeli jeden z małżonków odmawia zgody wymaganej do dokonania czynności, drugi małżonek może zwrócić się do sądu o zezwolenie. Sąd bada dobro rodziny (art. 39 KRO).

Jak rozlicza się spłatę zobowiązania, gdy raty idą z majątku wspólnego?

Jeżeli dług jednego małżonka zostanie zaspokojony z majątku wspólnego, przepisy przewidują rozliczenie przy podziale majątku. Zasady zwrotu wydatków i nakładów między majątkiem wspólnym a majątkiem osobistym opisuje art. 45 § 1–3 KRO, w tym wprost sytuację, gdy dług jednego z małżonków pokryto z majątku wspólnego (art. 45 § 3 KRO).

Czy umowa pożyczki wywołuje obowiązek podatkowy w PCC?

Umowa pożyczki jest czynnością cywilnoprawną objętą podatkiem od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Obowiązek podatkowy spoczywa na biorącym pożyczkę (art. 4 pkt 7).

Deklarację PCC składa się bez wezwania i płaci podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego (art. 10 ust. 1 ustawy o PCC).

Jak ograniczyć ryzyko sporów o pożyczkę w małżeństwie?

Ustal zasady informowania o zaciągnięciu zobowiązania i trzymaj się formy dokumentowej ustaleń. To ogranicza spory o cel pożyczki oraz o to, czy środki służyły zaspokojeniu zwykłych potrzeb rodziny.

Jeżeli chcesz ograniczyć przenikanie ryzyk do sfery wspólnej, rozważ zmianę ustroju majątkowego. Umowa majątkowa małżeńska (intercyza) wymaga formy aktu notarialnego (art. 47 § 1 KRO). Na taką umowę można powoływać się wobec innych osób, gdy jej zawarcie i rodzaj były im wiadome (art. 47¹ KRO).

Na co zwrócić uwagę, gdy wybierasz pożyczkę online tylko na siebie?

Oceń przejrzystość warunków, a także formę wypłaty środków, bo to wpływa na organizację spłaty i obieg dokumentów. W KredytOK wniosek składasz online, decyzję sprawdzasz zdalnie, a wypłata może trafić przelewem na rachunek bankowy albo zostać odebrana na poczcie. Dostępne są pożyczki ratalne od 500 zł do 20 000 zł, z okresem spłaty od 6 do 48 rat i RRSO 47,52%.

FAQ - najczęstsze pytania o pożyczki i wspólnotę majątkową

Kiedy składasz PCC-3 po umowie pożyczki i gdzie?

PCC-3 składasz bez wezwania w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. Jako urząd właściwy przy pożyczce przyjmuje się urząd skarbowy według miejsca zamieszkania biorącego pożyczkę.

Czy pożyczka między małżonkami może być zwolniona z PCC?

Zwolnienie dla pożyczek w formie pieniężnej między osobami z kręgu „najbliższej rodziny” z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn (w tym między małżonkami) wynika z art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o PCC i wymaga spełnienia warunków formalnych, w tym złożenia deklaracji w 14 dni oraz udokumentowania przekazania pieniędzy na rachunek bankowy albo przekazem pocztowym.
Dla pożyczek do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu w I grupie podatkowej zastosowanie ma także art. 9 pkt 10 lit. c ustawy o PCC w powiązaniu z limitem z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn (36 120 zł) wraz z zasadą sumowania nabyć od jednej osoby w określonym okresie.

Czy rozdzielność majątkowa wymaga aktu notarialnego?

Tak. Umowa majątkowa małżeńska wymaga formy aktu notarialnego (art. 47 § 1 KRO).

Czy wierzyciel może żądać sądowej rozdzielności majątkowej?

Tak, w ustawowo opisanej sytuacji. Wierzyciel jednego z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej, jeżeli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga podziału majątku wspólnego (art. 52 § 1a KRO).

Pożyczka a wspólnota majątkowa- podsumowanie

Wspólnota majątkowa nie zmienia automatycznie każdego długu w zobowiązanie obojga małżonków. O ryzyku przesądza to, kto jest stroną umowy, czy jest zgoda współmałżonka oraz jaki był cel zobowiązania. Jeżeli planujesz pożyczkę, potraktuj ją jako decyzję prawną i finansową. Sprawdź skutki dla majątku wspólnego zanim złożysz podpis.

Źródła

• - Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (ISAP, tekst jednolity)

• - Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (ISAP, tekst jednolity)

• - Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (ISAP, tekst jednolity)

• - Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (ISAP, tekst jednolity)

• - Ministerstwo Finansów – Eureka: informacja o PCC-3 (termin i właściwość urzędu)