Czym różni się pożyczka pozabankowa od kredytu bankowego? Podstawowe różnice

Kredytu może udzielić wyłącznie bank albo SKOK, natomiast pożyczki udzieli też firma pozabankowa, a nawet osoba prywatna. To pierwsza i najważniejsza różnica, od której wynikają wszystkie pozostałe: podstawa prawna, tempo decyzji, sposób oceny klienta i zasady dotyczące przeznaczenia środków. Poniżej znajdziesz uporządkowane porównanie obu produktów, oparte na przepisach obowiązujących w Polsce.

Kto może udzielić kredytu, a kto pożyczki?

Kredyt to produkt zastrzeżony wyłącznie dla banków oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo kredytowych. Żaden inny podmiot nie ma prawa posługiwać się tą nazwą w rozumieniu ustawy Prawo bankowe ani udzielać finansowania na zasadach kredytu bankowego. Pożyczki mogą natomiast udzielać instytucje pożyczkowe wpisane do rejestru prowadzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego, banki, SKOK-i, a nawet osoby fizyczne w ramach umowy cywilnoprawnej.

W praktyce oznacza to, że rynek pożyczek pozabankowych jest znacznie szerszy niż rynek kredytów. Firma pożyczkowa nie ma statusu banku i nie podlega tym samym wymogom kapitałowym co instytucja bankowa, dlatego jej oferta bywa dostępna dla szerszego grona klientów, w tym osób bez rozbudowanej historii kredytowej.

Jakie przepisy regulują oba produkty?

Kredyt bankowy podlega ustawie Prawo bankowe, która narzuca bankowi konkretne obowiązki: badanie zdolności kredytowej przed udzieleniem finansowania, określoną formę umowy oraz nadzór Komisji Nadzoru Finansowego nad całą działalnością. Pożyczka opiera się na przepisach Kodeksu cywilnego, które dają stronom umowy większą swobodę w kształtowaniu warunków. Jeżeli pożyczkobiorcą jest konsument, dodatkowo stosuje się ustawę o kredycie konsumenckim z 12 maja 2011 roku, która obejmuje też pożyczki pozabankowe spełniające definicję kredytu konsumenckiego.

Ta ustawa nakłada na pożyczkodawcę obowiązek oceny zdolności kredytowej klienta, przekazania formularza informacyjnego przed zawarciem umowy oraz podania rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Dzięki temu, mimo że pożyczka pozabankowa formalnie nie jest kredytem, konsument korzysta z podobnego poziomu ochrony prawnej.

Czym różni się umowa pożyczki od umowy kredytu?

Umowa kredytu musi zawierać elementy wskazane w Prawie bankowym, w tym cel kredytowania, jeśli nie jest to kredyt gotówkowy bez określonego przeznaczenia. Umowa pożyczki, poza wymogami ustawy o kredycie konsumenckim, nie musi wskazywać celu i może być zawarta w prostszej formie. Przedmiotem pożyczki mogą być też rzeczy oznaczone co do gatunku, a nie tylko środki pieniężne, choć w praktyce rynku pozabankowego dominują pożyczki gotówkowe.

Jak wygląda proces wnioskowania i czas oczekiwania na decyzję?

Bank przed udzieleniem kredytu przeprowadza wieloetapową analizę: sprawdza dokumenty potwierdzające dochód, historię w Biurze Informacji Kredytowej, a przy wyższych kwotach także wartość ewentualnego zabezpieczenia. Ten proces trwa zwykle od kilku dni do kilku tygodni, w zależności od rodzaju kredytu i kompletności dokumentacji.

Firmy pożyczkowe stawiają zwykle na uproszczony wniosek online, weryfikację tożsamości metodą elektroniczną i automatyczną ocenę ryzyka. Decyzja bywa dostępna szybciej, jednak nie oznacza to braku weryfikacji: instytucja pożyczkowa musi ocenić zdolność kredytową na takich samych zasadach ustawowych jak przy kredycie konsumenckim, tylko z wykorzystaniem innych narzędzi, na przykład danych z otwartej bankowości.

Czym różni się ocena zdolności kredytowej w banku i w firmie pożyczkowej?

Bank analizuje zdolność kredytową w oparciu o rozbudowane modele scoringowe, uwzględniające dochody, wydatki, liczbę osób w gospodarstwie domowym, formę zatrudnienia i historię w BIK. Przy wyższych kwotach, na przykład przy kredycie hipotecznym, dochodzi analiza nieruchomości stanowiącej zabezpieczenie.

Firma pożyczkowa również musi zbadać zdolność klienta do spłaty, ale często opiera się na oświadczeniu o dochodach, danych z konta bankowego pobranych za zgodą klienta w ramach usługi dostępu do informacji o rachunku, oraz na sprawdzeniu baz dłużników. Metoda jest inna, jednak obowiązek prawny, czyli rzetelna ocena ryzyka niewypłacalności klienta, pozostaje taki sam dla obu rodzajów podmiotów. Pełny przebieg takiej weryfikacji opisuje tekst Co sprawdzają firmy pożyczkowe przed przyznaniem pieniędzy? Krok po kroku.

Na co zwrócić uwagę przy koszcie obu produktów?

Zarówno kredyt, jak i pożyczka konsumencka muszą mieć podaną rzeczywistą roczną stopę oprocentowania, czyli RRSO. Wskaźnik ten wyraża całkowity koszt finansowania w stosunku rocznym i obejmuje odsetki, prowizję oraz inne obowiązkowe opłaty związane z zawarciem umowy. RRSO nie uwzględnia jednak kosztów wynikających z opóźnienia w spłacie, dlatego nie zastępuje analizy całkowitej kwoty do zapłaty i harmonogramu rat. Więcej o granicach tego wskaźnika znajdziesz w tekście Jak działa RRSO w pożyczkach i dlaczego nie zawsze pokazuje pełny koszt zobowiązania.

Przy pożyczkach pozabankowych obowiązuje dodatkowo ustawowy limit pozaodsetkowych kosztów kredytu. Zgodnie z przepisami o kredycie konsumenckim nie mogą one przekroczyć 10% całkowitej kwoty kredytu powiększonych o 10% za każdy rok kredytowania, a łącznie nie więcej niż 45% całkowitej kwoty kredytu. Ten limit chroni klienta niezależnie od tego, czy korzysta z kredytu bankowego, czy z pożyczki pozabankowej.

Czy kredyt bankowy zawsze wychodzi taniej niż pożyczka pozabankowa?

Nie ma tu jednej reguły obowiązującej w każdym przypadku. Bank z reguły ma niższe koszty pozyskania kapitału i przyjmuje głównie klientów o niższym ryzyku, co często przekłada się na niższe oprocentowanie kredytu. Firma pożyczkowa obsługuje szersze grono klientów, w tym osoby z krótszą historią kredytową, dlatego jej oferta bywa droższa w przeliczeniu na RRSO. Ostateczny koszt zależy jednak od konkretnej oferty, kwoty i okresu spłaty, dlatego każdą propozycję warto sprawdzić indywidualnie, zamiast zakładać z góry, który produkt będzie tańszy.

Czy pożyczka pozabankowa może być udzielona na dowolny cel?

Pożyczki pozabankowe co do zasady nie są pożyczkami celowymi. Środki trafiają na konto klienta, a decyzja o ich przeznaczeniu należy do pożyczkobiorcy. Inaczej wygląda to przy niektórych kredytach bankowych, na przykład hipotecznym czy samochodowym, gdzie cel finansowania jest elementem umowy i warunkuje jej konstrukcję, w tym rodzaj zabezpieczenia. Kredyt gotówkowy w banku zwykle nie wymaga wskazania celu, więc w tym punkcie upodabnia się do typowej pożyczki pozabankowej.

Kiedy pożyczka pozabankowa bywa praktyczniejszym wyborem niż kredyt bankowy?

Pożyczka pozabankowa sprawdza się zwykle wtedy, gdy klientowi zależy na szybkim procesie i uproszczonych formalnościach, a potrzebna kwota nie wymaga rozbudowanego zabezpieczenia. Kredyt bankowy bywa lepszym rozwiązaniem przy dużych kwotach i długim okresie spłaty, gdzie niższe oprocentowanie realnie obniża całkowity koszt zobowiązania rozłożonego na lata.

Przed podjęciem decyzji warto porównać nie tylko dostępność produktu, ale przede wszystkim:

• - wysokość RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty,

• - okres spłaty i wysokość pojedynczej raty,

• - warunki wcześniejszej spłaty zobowiązania,

• - konsekwencje opóźnienia w płatnościach,

• - wymagania dotyczące dokumentów i zabezpieczenia.

Jak podjąć świadomą decyzję między kredytem a pożyczką?

Wybór między kredytem bankowym a pożyczką pozabankową zależy od konkretnej sytuacji finansowej, potrzebnej kwoty i tempa, w jakim potrzebne są środki. Oba produkty podlegają nadzorowi nad rynkiem finansowym i przepisom chroniącym konsumenta, jeśli spełniają definicję kredytu konsumenckiego, jednak różnią się podstawą prawną, sposobem oceny klienta i zwykle także kosztem. Zanim dojdzie do podpisania umowy, warto przeczytać formularz informacyjny i sprawdzić, czy warunki są zrozumiałe i możliwe do udźwignięcia w domowym budżecie.

Redakcja portalu ratunkowe-finanse.pl regularnie zestawia oferty pożyczek pozabankowych dostępnych online, uwzględniając RRSO, okres spłaty i przejrzystość warunków umowy. Zanim zdecydujesz się na konkretną ofertę, sprawdź dział z porównaniami i zestaw ze sobą kilka propozycji, zamiast opierać wybór na jednej reklamie.

Najczęściej zadawane pytania o różnice między kredytem a pożyczką

Czy pożyczkę pozabankową może udzielić osoba prywatna?

Tak. Umowa pożyczki może zostać zawarta między osobami fizycznymi na podstawie Kodeksu cywilnego, a jeśli jej wartość nie przekracza 1000 złotych, dopuszczalna jest nawet forma ustna. Pożyczki oferowane komercyjnie online udziela jednak instytucja pożyczkowa wpisana do rejestru KNF, nie osoba prywatna.

Czy pożyczka pozabankowa wymaga zabezpieczenia?

Zwykle nie, szczególnie przy niższych kwotach. Zabezpieczenie pojawia się częściej przy wyższych sumach lub dłuższym okresie spłaty, podobnie jak w przypadku niektórych kredytów bankowych.

Czy firma pożyczkowa sprawdza zdolność kredytową tak samo dokładnie jak bank?

Metody bywają inne, ale obowiązek oceny zdolności kredytowej dotyczy obu rodzajów podmiotów, jeśli udzielają kredytu konsumenckiego. Firma pożyczkowa może korzystać z uproszczonej weryfikacji dochodów, jednak nadal musi ocenić ryzyko niewypłacalności klienta.

Czy RRSO pozwala jednoznacznie porównać kredyt bankowy i pożyczkę pozabankową?

RRSO ułatwia porównanie, ale najlepiej sprawdza się przy zestawianiu podobnych ofert, o zbliżonej kwocie i okresie spłaty. Przy porównywaniu bardzo różnych produktów, na przykład krótkiej pożyczki z długoterminowym kredytem, warto dodatkowo sprawdzić całkowitą kwotę do zapłaty.

Czy pożyczka pozabankowa zawsze jest droższa od kredytu gotówkowego?

Nie zawsze, choć statystycznie kredyt bankowy częściej ma niższe oprocentowanie. Ostateczny koszt zależy od konkretnej oferty, dlatego przed decyzją warto porównać RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty w kilku propozycjach.

Źródła

• - Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (tekst jednolity, ISAP)

• - Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (tekst jednolity, ISAP)

• - Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, przepisy o umowie pożyczki

• - Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, materiały o pozaodsetkowych kosztach kredytu konsumenckiego

• - Komisja Nadzoru Finansowego, rejestr instytucji pożyczkowych